BOEKRECENSIE Grip op SOLK – Kallen en Pennings

BOEKRECENSIE Grip op SOLK – Kallen en Pennings

1 reactie

Auteur: Judith Rosmalen. 

Grip op SOLK is een boek waarin het Zelfactie Energie- en Herstelmanagement (ZEHM)-programma wordt beschreven. Om verwarring te voorkomen: dit boek Grip op SOLK heeft niets te maken met Grip op klachten, het eHealth system dat wordt ontworpen om de diagnostiek en behandeling van SOLK-patiënten te ondersteunen.

Het interessante van het boek zit in de beschrijving van het ZEHM-programma en de ervaringen van de auteurs hiermee. Het documenteren van behandelprogramma’s kan andere behandelaren nieuwe kennis en inzichten geven en maakt het mogelijk om behandelingen verder te ontwikkelen. Het ZEHM programma is een combinatie van fysiotherapie en psychotherapie. Het fysiotherapeutisch deel bestaat uit bewegen, energiemanagement en ontspannings- en ademhalingsoefeningen. Bij het psychotherapeutische deel staan cognities, emoties, gedrag en sociale gevolgen van lichamelijke klachten centraal. Deze worden benaderd met elementen uit de client-centered therapie, Acceptant and Commitment Therapy en Cognitieve Gedrags Therapie. ZEHM is een intensief programma; in de voorbeeld casus in het boek was er sprake van negen maanden fysiotherapie en psychotherapie, zowel in groepsverband als individueel, en dan nog follow up sessies. Helaas is er geen effectonderzoek naar het ZEHM-programma dat de positieve ervaringen van de auteurs onderbouwt, maar dat staat volgens het boek wel in de planning.

De wetenschappelijke onderbouwing van de achtergronden van het programma schiet echter te kort. Het boek bevat veel kleine onjuistheden. Zo gaat het over een systematische review op basis van random clinical trials (toch echt iets anders dan randomized controlled trials), en kloppen diverse definities niet helemaal. Ook wordt er te weinig onderscheid gemaakt tussen meningen en feiten, en krijgen internetbronnen hetzelfde gewicht als peer-reviewed publicaties. In de geciteerde literatuur staat niet altijd hetgeen waarvoor het geciteerd wordt. Het boek leunt op een hele beperkte selectieve set literatuur. De bewering op de achterflap, dat het boek het brede veld van SOLK wat betreft zienswijzen, verklaringen en interventies inzichtelijk maakt, is onjuist. Dat wat als wetenschappelijke consensus wordt gepresenteerd is dat vaak helemaal niet. Een voorbeeld is de monocausaliteit die de auteurs beschrijven als de huidige common sense in de wetenschap, terwijl SOLK in de wetenschappelijke literatuur juist altijd worden gezien als multifactorieel.

De allostasetheorie wordt door de auteurs gepresenteerd als het wetenschappelijke kader dat hun therapie onderbouwt. Deze als zeer recent inzicht geïntroduceerde theorie stamt echter al uit 1993, en de verbanden tussen allostatische belasting en SOLK zijn complex en niet onomstreden. Ik kan me wel voorstellen dat deze theorie patiënten kan helpen hun klachten in een kader te plaatsen, maar wetenschappelijk bewezen is het verband met SOLK niet.

De ondertitel van Grip op SOLK is ‘Een praktische aanpak voor onverklaarde lichamelijke klachten vanuit neurobiologisch perspectief’. Mijn eindconclusie is dat de praktische aanpak interessant is maar het neurobiologische perspectief tekort schiet.

Judith Rosmalen is hoogleraar Levensloop psychiatrische epidemiologie van emotionele stoornissen, in het bijzonder de somatisatie stoornissen aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. 


Meer van deze auteur:

Trefwoorden:

Gerelateerde artikelen

1 reactie

  1. H.M.L. Kallen en M.H.A. Pennings  - 2 november 2015 - 8:34 pm

    Reactie op boekrecensie, “Grip op SOLK”, van Judith Rosmalen

    Wij zijn enigszins verbaasd over de recensie van Judith Rosmalen over ons boek “Grip op SOLK”. Beginnend bij haar eindconclusie dat de praktische aanpak interessant is, maar het neurobiologisch perspectief tekortschiet. Terugkijkend naar de laatste twee congressen van het NOLK, zijn er twee keynote sprekers geweest, die nauw verwante perspectieven schetsten. Zowel Prof. L. van Doornen (2013) als Prof. B. van Houdenhove (2015) hielden overtuigende lezingen over recente wetenschappelijke inzichten t.a.v. SOLK, die aansluiten op de strekking van ons boek
    .
    Natuurlijk zijn wij praktijkmensen in de eerste lijn, die zaken anders benaderen dan een wetenschapper. Wij hebben ook niet de pretentie gehad een zuiver wetenschappelijke verhandeling te schrijven over SOLK. We hebben geprobeerd klinische inzichten te onderbouwen met wetenschappelijke evidentie, om op die manier een bijdrage te leveren aan een dialoog over SOLK. Met name was de inzet om een breder, interdisciplinair kader aan te boren, gericht op fundamentele mechanismen die een rol spelen bij SOLK en daarmee een stimulans te zijn voor verder onderzoek. De allostase-theorie heeft vooral recenter nieuwe inzichten voortgebracht waarop zowel Van Doornen als Van Houdenhove aansloten in hun lezingen op de NOLK congressen. Waarom deze inzichten vanuit de allostase-theorie door Rosmalen als niet onomstreden worden genoemd, begrijpen wij niet en dit wordt helaas door haar ook niet nader onderbouwd.

    Zowel in het themanummer in 2012 van het tijdschrift “Physiology and Behavior”, geheel gewijd aan de allostase-theorie, als in het themanummer “Focus on stress”, van Nature Neuroscience van oktober 2015, beschrijven belangrijke representanten van de allostase-theorie, zoals P. Sterling, Bruce Mc Ewen en ook R. Sapolsky, nieuwe inzichten. Natuurlijk is ook hier de boodschap dat complexe mechanismen een rol spelen die wetenschappelijk nog veel verder dienen te worden uitgediept. De allostase-theorie levert een genuanceerd en interdisciplinair kader om deze complexiteit verder te onderzoeken. Daarnaast is er binnen de theorie een grote interdisciplinaire “body of evidence” bij elkaar gebracht over hoe met name chronische langdurige overbelasting, vaak in combinatie met persoonlijke gevoeligheid of kwetsbaarheid, tot gezondheidsklachten en ons inziens mogelijk ook tot SOLK kan leiden. Dit alles hebben we in het huidige SOLK debat én de zoektocht naar onderbouwing en adequate interventies, willen inbrengen.

    De kloof tussen fundamentele inzichten vanuit de wetenschap en uitwerking in de dagelijkse praktijk van hulpverleners is groot. We hebben getracht wetenschappelijk onderbouwde tendensen te schetsen om die te overbruggen. Het is jammer dat Rosmalen haar kritiekpunten inhoudelijk niet onderbouwt. Zo zou volgens haar de bewering, dat het boek het brede veld van SOLK wat betreft zienswijzen, verklaringen en interventies inzichtelijk maakt, onjuist zijn. De belangrijkste richtlijnen en veel standaardliteratuur over SOLK zijn in ons boek besproken. Wat zou er dan volgens haar ontbreken? Ook zou een bepaalde onterechte wetenschappelijke consensus worden gepresenteerd in het boek, namelijk dat monocausaliteit common sense zou zijn in de wetenschap. Dit is niet wat wij stellen, natuurlijk wordt SOLK multifactorieel benaderd in de wetenschap. Wij betogen echter dat dit veel meer interdisciplinair zou moeten worden opgepakt.

    Rosmalen noemt verder dat intensieve psychotherapie onderdeel zou zijn van ons ZEHM-programma. Dit programma is een zelfactie of zelfmanagement programma, waarin net geen psychotherapie wordt toegepast, maar de psychologische begeleiding gericht is op empowerment vanuit o.a. health counseling, psycho-educatie etc. Ook dat het boek internetbronnen net zoveel belang, als wetenschappelijke bronnen zou geven, is onjuist. Hooguit een handjevol internetbronnen staan in de literatuurlijst van de in totaal ongeveer 150 verwijzingen. Dit zijn dan ook nog vaak voorbeelden van patiëntengroep sites.

    Nogmaals, wij vinden het jammer dat in de recensie de kritiek op onze onderbouwing en met name het allostase-model inhoudelijk niet toegelicht wordt. Juist deze toelichting zou een dialoog tussen de praktijk(werkers) en de wetenschappers kunnen stimuleren, in wederzijds belang en met name in het belang van patiënten. De nieuwe beweging: “De nieuwe GGZ”, is een mooi voorbeeld hoe dit wel kan.

    Bert Kallen en Monique Pennings

Plaats een reactie

Terug naar boven